ravi

नमस्कार. माझं नाव रवी. माझ्या हातांना जर तुम्ही कधी जवळून पाहिलंत, तर तुम्हाला तिथे महागड्या परफ्यूमचा नाही, तर ओल्या लाल मातीचा, गेरूचा आणि तांदळाच्या पिठीचा सुगंध येईल. माझा जन्म महाराष्ट्रातील एका छोट्याशा गावात झाला, जिथे निसर्ग फक्त एक दृश्य नसून आमच्या जगण्याचा एक अविभाज्य भाग आहे. लहानपणी पाटीवर मुळाक्षरे गिरवण्याआधी मी अंगणातील मातीत बोटांनी चित्रे काढायला शिकलो होतो. आमच्या घरात वारली चित्रकलेची एक जुनी परंपरा होती. भिंतींवर काढलेली ती पांढऱ्या रंगाची चित्रे माझ्याशी बोलायची. मला नेहमी वाटायचं की ही चित्रे नुसत्या रेषा नाहीत, तर आपल्या पूर्वजांच्या स्पंदनांची भाषा आहेत. पण वास्तव आणि स्वप्न यात खूप मोठं अंतर असतं. गरिबीत कलेला कधीच पोटाची भूक शमवता येत नाही, हा धडा मला खूप लहान वयातच मिळाला. मी जेव्हा मोठा होऊ लागलो, तेव्हा माझ्या कलेचं कौतुक करण्यापेक्षा माझ्या भविष्याची चिंता माझ्या आई-वडिलांना जास्त सतावू लागली. "चित्रे काढून घर चालत नसतं रवी, शहाण्यासारखं शहरात जा, एखादी नोकरी बघ आणि आयुष्य मार्गी लाव," हे शब्द माझ्या वडिलांनी मला वारंवार ऐकवले. आणि एका मध्यमवर्गीय, ग्रामीण मुलासारखं मी ते निमूटपणे ऐकलं. मी माझं गाव, माझी माती, माझे रंग मागे सोडून पुण्याला गेलो. एका खाजगी कंपनीत मला क्लार्कची नोकरी मिळाली. सकाळी ९ ते संध्याकाळी ६... तेच तेच आकडे, फायलींचे ढिगारे आणि कम्प्युटरची ती निस्तेज स्क्रीन. सुरुवातीला वाटलं की मी जुळवून घेईन, पण हळूहळू मला आतून काहीतरी तुटल्यासारखं वाटू लागलं. मी जिवंत तर होतो, पण श्वास घेत नव्हतो. माझ्या सभोवताली फक्त राखाडी (Grey) रंग होता. तो कॉर्पोरेट जगताचा कोरडेपणा मला आतून खात होता. रात्री खोलीवर आल्यावर मी तासनतास शून्यात पाहत बसायचो. माझं अस्तित्व एका फाईलमधून दुसऱ्या फाईलमध्ये प्रवास करणाऱ्या कागदासारखं झालं होतं. हे नैराश्य (Depression) इतकं भयंकर होतं की मला स्वतःचीच चीड येऊ लागली होती. एक दिवस ऑफिसमधून येताना जोराचा पाऊस सुरू झाला. मी एका चहाच्या टपरीवर थांबलो. तेव्हा पहिल्या पावसानंतर मातीचा जो सुगंध आला, त्याने मला थेट माझ्या गावातील त्या लाल भिंतींजवळ नेऊन उभं केलं. त्या क्षणी माझ्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले. मी स्वतःला विचारलं, "मी हे कोणासाठी करत आहे? दोन वेळच्या भाकरीसाठी मी माझा आत्मा विकला आहे का?" त्याच रात्री मी एक जुना कोळशाचा तुकडा घेतला आणि एका रफ कागदावर वारली चित्र काढलं. कित्येक वर्षांनी मला शांत झोप लागली. दुसऱ्या दिवशी सकाळी मी ऑफिसमध्ये गेलो आणि थेट माझा राजीनामा साहेबांच्या टेबलावर ठेवला. जेव्हा मी गावी परतलो आणि नोकरी सोडल्याचं सांगितलं, तेव्हा घरात जणू भूकंपच आला. घरच्यांनी माझ्याशी बोलणं सोडून दिलं. नातेवाईकांनी मला 'वेडा' ठरवलं. माझ्याकडे ना नोकरी होती, ना पैसे. मी माझी जुनी कला पुन्हा जिवंत करण्याचा निर्णय घेतला. मी बांबू, माती, गेरू आणि तांदळाची पेस्ट वापरून कॅनव्हासवर चित्रे काढू लागलो. पण संघर्ष इथूनच खरा सुरू झाला. मी माझी चित्रे घेऊन शहरातील प्रदर्शनांमध्ये किंवा रस्त्याच्या कडेला बसायचो. लोक यायचे, पाहायचे आणि निघून जायचे. जे थांबायचे ते अगदी पैशांसाठी घासाघीस (Bargaining) करायचे. "अहो, या नुसत्या रेषाच तर आहेत, याचे एवढे पैसे का?" हे ऐकून काळजात चर्रर व्हायचं. लोकांना आपल्याच पारंपारिक कलेची किंमत नाही, या विचाराने मी अनेकदा खचून जायचो. मग एका मित्राने मला एक जुना स्मार्टफोन दिला आणि म्हणाला, "रवी, तुझी कला या चार भिंतीत आणि रस्त्यावर कुणाला समजणार नाही. तू इंटरनेटवर ये. तिथे जग खूप मोठं आहे." मी सुरुवातीला खूप घाबरलो होतो. मला कॅमेऱ्यासमोर बोलता येत नव्हतं. पण मी माझ्या कामाचे, चित्रे काढतानाचे छोटे छोटे व्हिडीओ बनवून टाकू लागलो. मी त्या चित्रांमागच्या कथा सांगू लागलो - निसर्गाची पूजा, तारपा नृत्य, आणि आमच्या मातीतील साधेपणा. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, माझ्याच आजूबाजूच्या लोकांना जी कला 'जुनी आणि कंटाळवाणी' वाटायची, तीच कला परदेशातील आणि मोठ्या शहरांतील लोकांना भावू लागली. मला जगभरातून मेसेजेस येऊ लागले. लोक माझी चित्रे विकत घेऊ लागले. पण इथेही एक मोठा अडथळा होता. इतर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सवर माझी कला हरवून जायची. तिथे लोकांना १५ सेकंदांचा डान्स किंवा कॉमेडी बघायची होती. माझ्या चित्रकलेला, ज्याला पूर्ण होण्यासाठी ५-६ तास लागतात, तिथे जागा नव्हती. आणि सर्वात वाईट गोष्ट म्हणजे, तिथे क्रिएटर्सना मिळणाऱ्या उत्पन्नाचा खूप मोठा हिस्सा ते प्लॅटफॉर्म्स स्वतःच ठेवून घ्यायचे. एका कलाकारासाठी, जो आपल्या रक्ताचं पाणी करून कलाकृती निर्माण करतो, हे खूप अन्यायकारक होतं. आणि तिथेच 'vTogether' माझ्या आयुष्यात एक आशेचा किरण बनून आलं. जेव्हा मी या प्लॅटफॉर्मबद्दल आणि त्यांच्या 95/5 रेवेन्यू मॉडेलबद्दल ऐकलं, तेव्हा मला वाटलं की शेवटी कोणीतरी कलाकाराच्या घामाची किंमत समजून घेतली आहे. इथे मला १५ सेकंदांच्या वेड्या शर्यतीत पळावं लागत नाही. मी इथे माझ्या कलेचे दीर्घ (Long-form) व्हिडीओ टाकतो, जिथे मी माझ्या प्रेक्षकांना कलेच्या प्रत्येक रेषेचा अर्थ समजावून सांगतो. vTogether मुळे मला फक्त आर्थिक स्वातंत्र्यच मिळालं नाही, तर एक अशी कम्युनिटी मिळाली जी माझ्या कलेचा आदर करते. आज मला माझी चित्रे विकण्यासाठी रस्त्यावर बसावं लागत नाही. या प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून मला जो योग्य मोबदला (Revenue) मिळतो, त्यातून मी माझ्या गावातील इतर गरीब मुलांना ही पारंपारिक कला मोफत शिकवतो. जे वडील एकेकाळी माझ्यावर रागावले होते, ते आज अभिमानाने गावातील लोकांना सांगतात की, "माझा मुलगा सातासमुद्रापार आपल्या गावाची ओळख पोहोचवत आहे." माझा प्रवास हा फक्त नोकरी सोडून चित्रकार बनण्याचा नाहीये; हा स्वतःला नव्याने शोधण्याचा प्रवास आहे. जर तुम्हीही कुठेतरी अडकल्यासारखे वाटत असाल, तर स्वतःच्या आतल्या आवाजाला नक्की ऐका. तुमची कला, तुमची आवड कधीच वाया जात नाही. फक्त तिला योग्य व्यासपीठाची गरज असते, जे मला vTogether वर मिळालं. मातीशी जुळलेली नाती आणि रंगांनी भरलेली स्वप्ने कधीच खोटी नसतात. धन्यवाद!